Rusiya-Türkiyə münasibətləri həqiqətən də informasiya mərhələsinə qədəm qoyub, əlbəttə ki, bunu qeyri-adi hesab etmək səhv olardı. Lakin şübhəsiz ki, bu tarixi-siyasi model bütün mərhələlərdə təkrar olunmayan və təkrarlanmayacaq xüsusiyyətlərə malikdir. Xüsusilə indiki dünya müharibəsi mərhələsində bütün hallarda sayıqlıq tələb olunur.
Türkiyə tərəfinin telefon danışığı və ya Putinin Türkiyəyə səfərinin gözlənildiyi barədə açıqlamalara cavab olaraq Kreml Putinin proqramında belə bir proqramın olmadığını qeyd edir. Buna baxmayaraq, Rusiya tərəfi bunun baş verə biləcəyini istisna etmir və bu halda məlumat verəcəklərini qeyd edir. Bu mənada bir sual da yaranır: Putin avqustda Türkiyəyə səfər edəcək, ya yox? Ərdoğan mütəmadi olaraq Putinin daha əvvəl səfər edəcəyinə söz verdiyini elan edir. Moskva bunu inkar etmir və ya istisna etmir, ancaq səfərin olub-olmayacağını görmək lazımdır. Böyük ehtimalla ki, orada Rusiya üçün əsas problem kimi İsveçin NATO-ya üzvlüyü məsələsi müzakirə ediləcək.
Türkiyənin iyulun əvvəlində Vilnüsdə keçiriləcək Assambleya ərəfəsində İsveçin üzvlüyünə razılaşacağını açıqlamasına baxmayaraq, Ərdoğan bunu nisbi məntiqlə etmişdi. O qeyd edib ki, parlament bu məsələyə baxacaq və İsveçin parlament üzvlüyünün ratifikasiyasına kömək etməyə çalışacaq. Təbii ki, bu, əvvəlki mövqedən fərqli olaraq daha çox aydın idi, lakin bu, qətiyyən birmənalı bəli deyildi və geri çəkilmə ehtimalı da göz qabağındadır. Rusiya üçün İsveçin üzvlüyü Finlandiyadan fərqli olaraq mühüm məsələdir, çünki İsveç, belə desək, Baltik dənizinə “girişi” “mühafizə edir”. Təbii ki, bu, sözün hərfi mənasında yox, coğrafi mənada belədir. Əgər həmin coğrafiya NATO-nun formal təsir dairəsinə keçərsə, o zaman burada Rusiya üçün təhlükəsizlik riskləri həqiqətən həyati əhəmiyyət kəsb edəcək və kəskin addımlar atılacaq.
Ukraynadakı müharibə şəraitində bunlar Moskva üçün o qədər də arzuolunan deyil, amma vəziyyət ekstremal ssenaridə inkişaf edərsə, o zaman sual "ya-ya da" məntiqlə veriləcək. Bu, əsasən Türkiyədən asılıdır. Ərdoğan həqiqətən də İsveçin üzvlüyünə razılıq versə, Rusiyanı "ya-ya da" vəziyyətinə salacaq. Odur ki, təkcə bu epizodla qarşıdan gələn Putin-Ərdoğan təmasının nə qiymətə və nə bahasına başa gələcəyini təhlil etmək olar. Bu da region üçün böyük sual yaradır: Rusiya üçün digər həyati və həssas istiqamət olan Qafqazda İsveç istiqamətində problemlər kontekstində hansı “cavab” və ya “əks-tədbir” görülə bilər?
Asif Cəfərov
Ordu.az
